Nhắc đến ẩm thực Ninh Bình - quê hương của diễn viên Phương Oanh , nhiều người sẽ nghĩ ngay đến dê núi hay cơm cháy. Thế nhưng, ở vùng quê Gia Viễn và một số địa phương khác của tỉnh, có một món ăn dân dã đã gắn bó với đời sống người dân qua nhiều thế hệ.
Đó là mắm tép – món ăn có vẻ ngoài giản dị nhưng từng được xem là "của để dành", giúp nhiều gia đình có thêm nguồn thực phẩm trong những ngày mưa gió hay lúc nông nhàn.
Món ăn ra đời từ sự khéo léo của người dân quê
Trước đây, khi điều kiện bảo quản thực phẩm còn hạn chế, người dân Ninh Bình đã nghĩ ra nhiều cách để giữ được nguồn thức ăn lâu ngày. Mắm tép là một trong những thành quả của sự sáng tạo ấy.
Tép tươi sau khi đánh bắt từ sông, đầm hay ruộng nước sẽ được làm sạch, trộn cùng muối theo tỷ lệ thích hợp rồi ủ với thính gạo hoặc các nguyên liệu truyền thống. Sau một thời gian lên men, mắm chuyển sang màu đỏ hồng đẹp mắt, dậy mùi thơm đặc trưng và có thể sử dụng trong nhiều tháng.
Chính nhờ khả năng bảo quản lâu mà mắm tép từng trở thành món ăn quen thuộc trong nhiều gia đình. Chỉ cần một hũ mắm trong bếp, người dân đã có thể chế biến nhiều bữa cơm đơn giản mà vẫn đậm đà hương vị.
Bình dị nhưng khiến bữa cơm thêm hấp dẫn
Mắm tép không phải món ăn cầu kỳ. Chỉ cần chưng cùng thịt ba chỉ, phi thơm hành, tỏi là đã tạo nên món ăn đưa cơm được nhiều người yêu thích.
Ngoài ra, mắm tép còn được dùng để chấm rau luộc, thịt luộc hoặc làm gia vị cho một số món xào. Vị mặn vừa phải hòa quyện với vị ngọt tự nhiên của tép lên men tạo nên hương vị khó lẫn với bất kỳ loại nước chấm nào khác.
Với người dân Ninh Bình, đây không chỉ là món ăn mà còn gợi nhớ những bữa cơm gia đình giản dị, nơi cả nhà quây quần bên mâm cơm sau một ngày lao động.
Giống nhiều món lên men truyền thống, mắm tép có mùi khá đặc trưng. Người lần đầu thưởng thức có thể cảm thấy lạ, nhưng khi kết hợp với các món ăn phù hợp, hương vị lại trở nên hài hòa và hấp dẫn.
Không ít du khách sau khi thử món mắm tép chưng thịt đều bất ngờ bởi vị đậm đà, béo ngậy và rất "hao cơm". Chính sự mộc mạc ấy đã giúp món ăn này giữ được chỗ đứng trong đời sống của người dân địa phương, dù trải qua nhiều đổi thay.
Từ món ăn dân dã trở thành đặc sản mang về làm quà
Ngày nay, mắm tép không còn đơn thuần là món ăn trong mỗi gia đình mà đã trở thành một trong những đặc sản của Ninh Bình được nhiều du khách tìm mua.
Nhiều cơ sở sản xuất vẫn giữ cách ủ mắm truyền thống, chú trọng lựa chọn nguyên liệu tươi và thời gian lên men để tạo nên hương vị đặc trưng. Nhờ đó, mắm tép không chỉ xuất hiện trong bữa cơm của người dân địa phương mà còn theo chân du khách đến nhiều vùng miền khác.
Giữa rất nhiều đặc sản nổi tiếng của Ninh Bình, mắm tép có thể không phải món ăn bắt mắt hay cầu kỳ nhất. Thế nhưng, chính sự bình dị cùng câu chuyện về một thời được xem là "của để dành" đã tạo nên nét riêng cho món ăn này.
Nếu có dịp ghé thăm vùng đất cố đô, ngoài những món quen thuộc như dê núi hay cơm cháy, du khách có thể thử một lần thưởng thức mắm tép để cảm nhận hương vị mộc mạc đã gắn bó với biết bao thế hệ người dân Ninh Bình.
