Khi BTS - nhóm nhạc Kpop có sức ảnh hưởng toàn cầu bậc nhất chính thức tái xuất với đầy đủ bảy thành viên vào tháng 3 tới, đó không chỉ là dấu mốc kết thúc một giai đoạn tạm ngưng hoạt động. Màn comeback lần này đang được giới quan sát nhìn nhận như một tuyên ngôn có chủ đích về bản sắc, căn tính và sự "trở về", trong bối cảnh Kpop ngày càng bị đặt giữa những tranh luận xoay quanh khái niệm "global pop" - thứ âm nhạc toàn cầu hóa, trung tính về văn hóa.
Hai lựa chọn then chốt định hình sự trở lại của BTS gồm: album mới mang tên ARIRANG trùng với tên một trong những dân ca lâu đời và biểu tượng nhất của Hàn Quốc và một buổi biểu diễn ngoài trời quy mô lớn, miễn phí tại Quảng trường Gwanghwamun, trung tâm lịch sử và chính trị của Seoul. Cách BTS thiết kế màn tái xuất cho thấy họ không tìm cách "thoát ly" bản sắc để vươn ra toàn cầu, mà ngược lại, chủ động đặt căn tính Hàn Quốc ở vị trí trung tâm.
Theo Kim Hee Yon, trợ lý giáo sư chiến lược tại Đại học Cornell, việc đặt tên album là ARIRANG phản ánh sự tự tin của BTS trong việc gắn di sản văn hóa Hàn Quốc với bản sắc toàn cầu của chính họ. Trong suốt sự nghiệp, BTS luôn theo đuổi những câu chuyện về cái tôi, sự đấu tranh nội tâm và cảm giác thuộc về, và lần trở lại này tiếp tục nằm trong mạch tư duy ấy.
"Lộ trình của BTS cho thấy sức lan tỏa toàn cầu không đồng nghĩa với việc xóa nhòa bản sắc văn hóa", Kim nhận định. "Chính sự gắn rễ và tính xác thực có thể trở thành nguồn cộng hưởng mang tính phổ quát".
Giữa làn sóng 'global pop', BTS chọn đứng khác dòng
Thông điệp này xuất hiện trong bối cảnh chiến lược toàn cầu hóa của Kpop đã thay đổi rõ rệt so với vài năm trước. Ngày càng nhiều nghệ sĩ thử nghiệm các đĩa đơn tiếng Anh, hình ảnh "quốc tế hóa" nhằm làm mờ các dấu ấn văn hóa, hoặc các mô hình nhóm nhạc được thiết kế riêng cho từng thị trường ngoài Hàn Quốc.
Đặt trong bức tranh đó, cách BTS lựa chọn quay về với ARIRANG được giới chuyên môn xem là một sự "tái hiệu chỉnh có ý thức" về con đường thành công toàn cầu của Kpop.
Grace Kao, giáo sư xã hội học tại Đại học Yale, cho rằng BTS đang chủ động tái khẳng định vị thế của mình như những nghệ sĩ Hàn Quốc. "Họ dường như muốn nhắc nhở khán giả toàn cầu rằng BTS là nghệ sĩ đến từ Hàn Quốc", bà nói. "Trong khi ngành công nghiệp có thể đi theo nhiều hướng khác nhau, lần trở lại này nhấn mạnh vai trò cốt lõi của Hàn Quốc trong căn tính và âm nhạc của họ".
Cách tiếp cận này cũng tạo ra sự đối lập thú vị với một số luận điểm gần đây trong ngành, nơi nhiều nhà sản xuất cho rằng mục tiêu không còn là xuất khẩu Kpop như một thể loại Hàn Quốc, mà là xây dựng một khái niệm "global pop" dựa trên hệ thống đào tạo Kpop. Theo Grace Kao, BTS đứng ở vị trí gần như vuông góc với lập luận đó: dù thị trường có thay đổi, họ vẫn chọn khẳng định niềm tự hào về nguồn gốc của mình.
Khi di sản văn hóa gặp quy mô toàn cầu
Biểu tượng của màn comeback còn được củng cố mạnh mẽ qua việc lựa chọn Quảng trường Gwanghwamun làm sân khấu. Gwanghwamun - cổng chính của Cung Gyeongbok từng là trục trung tâm của Hanyang, kinh đô triều đại Joseon suốt hơn 500 năm, gắn liền với quyền lực nhà nước và bản sắc quốc gia.
"Gwanghwamun là một trong những không gian công cộng mang tính biểu tượng mạnh mẽ nhất của Hàn Quốc", Kim Hee Yon phân tích. "Việc BTS biểu diễn tại đây tái định nghĩa thành công toàn cầu như một hành trình quay về, thay vì vượt thoát khỏi cội nguồn". Tuy vậy, không phải mọi ý kiến đều hoàn toàn lạc quan. Một số chuyên gia cảnh báo rằng việc kết hợp các biểu tượng văn hóa - lịch sử với sự kiện giải trí quy mô lớn đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, nếu không rất dễ dẫn đến tranh cãi.
Seo Jae Kweon, giáo sư tại Đại học Di sản Quốc gia Hàn Quốc, nhấn mạnh rằng ARIRANG không chỉ là một cái tên giàu tính biểu tượng, mà còn là di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận, chứa đựng những cung bậc cảm xúc và ký ức tập thể của nhiều thế hệ người Hàn. "Việc sử dụng Arirang là rất ý nghĩa", ông nói. "Nhưng cách diễn giải nó trong bối cảnh đương đại cần được thực hiện một cách tinh tế và có trách nhiệm".
Ông cũng lưu ý rằng Gwanghwamun không chỉ là không gian hoàng gia trong quá khứ, mà đã trở thành không gian công dân - nơi diễn ra nhiều cuộc biểu tình và phong trào dân chủ trong lịch sử hiện đại. Điều này khiến địa điểm vừa mang tính biểu tượng cao, vừa đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về bảo tồn và an toàn.
Theo các nguồn tin địa phương, buổi diễn của BTS sẽ là concert độc lập đầu tiên của một nhóm Kpop tại Gwanghwamun Square, thậm chí có thể bao gồm một màn trình diễn mang tính "nghi lễ", với lộ trình di chuyển qua các khu vực quan trọng trong Cung Gyeongbok. Điều này càng khiến giới chuyên môn quan ngại về nguy cơ tác động vật lý lên các di sản mong manh nếu không được kiểm soát tốt.
Dẫu vậy, không thể phủ nhận rằng sự trở lại của BTS với ARIRANG và Gwanghwamun đang mở ra một câu hỏi lớn hơn cho Kpop rằng liệu con đường toàn cầu hóa có nhất thiết phải đánh đổi bản sắc? Với lựa chọn này, BTS dường như đã đưa ra câu trả lời của riêng mình rằng chính sự gắn bó với cội nguồn mới là điều giúp họ đứng vững ở quy mô toàn cầu.
