Trong nhiều năm, văn hóa underground luôn được xem là không gian dành cho sự tự do tuyệt đối trong sáng tạo. Những ca từ gai góc, hình ảnh nổi loạn hay cách thể hiện khác biệt được coi là bản sắc của một cộng đồng nghệ sĩ hoạt động ngoài dòng chảy thương mại. Tuy nhiên, khi một nghệ sĩ underground từng bước trở thành gương mặt có sức ảnh hưởng trong thị trường đại chúng, ranh giới giữa "cá tính nghệ thuật" và "trách nhiệm với công chúng" cũng trở thành bài toán khó.
Những tranh cãi xoay quanh sản phẩm âm nhạc mới của rapper MCK (tên thật Nghiêm Vũ Hoàng Long) là ví dụ mới nhất cho câu chuyện này.
Tại cuộc họp báo định kỳ về tình hình kinh tế - xã hội TP.HCM chiều 30/7, đại diện Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM đã chính thức lên tiếng về những phản ánh liên quan đến MV mới của nam rapper. Theo cơ quan quản lý, đơn vị đã ghi nhận nhiều ý kiến từ dư luận cho rằng sản phẩm xuất hiện các ca từ mang tính dung tục, phản cảm cùng một số hình ảnh gây tranh cãi trên các nền tảng mạng xã hội.
Trước những phản ánh này, ngày 28/7, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM đã mời MCK đến làm việc nhằm trao đổi, làm rõ các nội dung đang được quan tâm. Buổi làm việc được thực hiện để thu thập thông tin, lắng nghe phần giải trình của nghệ sĩ, đồng thời phục vụ quá trình xem xét vụ việc theo đúng quy định pháp luật.
Đại diện Sở cho biết đến thời điểm hiện tại, cơ quan chức năng vẫn đang phối hợp với các đơn vị liên quan để rà soát toàn diện nội dung phản ánh, đánh giá cả yếu tố chuyên môn lẫn căn cứ pháp lý trước khi đưa ra kết luận cuối cùng. Vì vậy, chưa có bất kỳ kết luận hay hình thức xử lý nào được ban hành.
Theo quy trình, việc xem xét sẽ dựa trên các quy định hiện hành về hoạt động nghệ thuật biểu diễn, sản phẩm ghi âm, ghi hình cũng như công tác quản lý nội dung văn hóa trên môi trường mạng. Sau khi hoàn tất quá trình rà soát và có kết luận thuộc thẩm quyền, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM sẽ chủ động cung cấp thông tin chính thức đến báo chí và công chúng.
Việc cơ quan quản lý vào cuộc nhanh chóng khiến câu chuyện không còn dừng lại ở một MV gây tranh cãi. Đằng sau đó là vấn đề lớn hơn về hành trình chuyển mình của nhiều nghệ sĩ underground trong bối cảnh nhạc rap đã trở thành một phần của thị trường giải trí chính thống.
Khoảng 5-7 năm trước, rap Việt vẫn chủ yếu tồn tại trong cộng đồng khán giả riêng. Những bản rap với ngôn ngữ đời thường, đôi khi gai góc hay thậm chí gây sốc, được xem là đặc trưng của văn hóa underground. Khi ấy, phạm vi tiếp cận còn hạn chế nên những sản phẩm này chủ yếu phục vụ nhóm người nghe có sự chọn lọc và hiểu rõ bối cảnh của thể loại.
Tuy nhiên, sự bùng nổ của các chương trình truyền hình và nền tảng số đã đưa rap bước ra ánh sáng. Nhiều rapper, trong đó có MCK, từ những nghệ sĩ hoạt động trong cộng đồng underground đã trở thành những ngôi sao sở hữu hàng triệu người theo dõi, thường xuyên xuất hiện trên các sân khấu lớn, lễ hội âm nhạc và các chiến dịch quảng cáo của nhiều thương hiệu.
Khi quy mô khán giả thay đổi, đối tượng tiếp cận cũng mở rộng hơn rất nhiều. Một sản phẩm âm nhạc không còn chỉ dành cho cộng đồng yêu rap mà có thể tiếp cận người nghe ở nhiều độ tuổi, trong đó có cả thanh thiếu niên. Điều đó cũng đồng nghĩa tiêu chuẩn đánh giá dành cho nghệ sĩ không còn giống thời điểm họ hoạt động trong phạm vi underground.
Thực tế, không ít rapper trên thế giới vẫn duy trì màu sắc nổi loạn sau khi bước vào thị trường mainstream. Song, họ cũng phải đối diện với những quy định kiểm duyệt, phản ứng từ công chúng hoặc áp lực đến từ các đối tác thương mại. Tự do sáng tạo vẫn luôn được tôn trọng, nhưng không hoàn toàn tách rời trách nhiệm xã hội và khuôn khổ pháp luật.
Đó cũng là ranh giới mà nhiều nghệ sĩ Việt đang phải học cách thích nghi. Một ca từ từng được chấp nhận trong cộng đồng underground có thể tạo ra phản ứng hoàn toàn khác khi xuất hiện trên các nền tảng phổ biến với hàng triệu lượt tiếp cận. Tương tự, những hình ảnh mang tính thử nghiệm nghệ thuật cũng dễ trở thành tâm điểm tranh luận nếu vượt khỏi kỳ vọng của công chúng đại chúng.
Chính vì vậy, vụ việc liên quan đến MCK được nhìn nhận không chỉ là câu chuyện của riêng một nghệ sĩ, mà còn phản ánh giai đoạn chuyển tiếp của rap Việt sau nhiều năm phát triển mạnh mẽ. Khi underground dần trở thành mainstream, giới hạn sáng tạo cũng không còn được quyết định hoàn toàn bởi nghệ sĩ hay cộng đồng người hâm mộ, mà còn chịu sự điều chỉnh của pháp luật, chuẩn mực văn hóa và trách nhiệm đối với một lượng khán giả ngày càng rộng lớn.
Ở thời điểm hiện tại, cơ quan chức năng vẫn chưa đưa ra kết luận cuối cùng đối với vụ việc. Tuy nhiên, diễn biến này tiếp tục mở ra cuộc tranh luận về cách các nghệ sĩ duy trì bản sắc cá nhân mà vẫn thích ứng với những yêu cầu của môi trường nghệ thuật đại chúng. Đó có lẽ sẽ là bài toán dài hạn đối với không chỉ MCK, mà còn với cả một thế hệ rapper đang đứng giữa hai thế giới: một bên là tinh thần phóng khoáng của underground, bên còn lại là những chuẩn mực đi kèm sức ảnh hưởng của dòng chảy mainstream.
